GeenCommentaar

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Verkeerswetenschap is een mooie vorm van toegepast onderzoek. Het merendeel van de mensen in de Westerse wereld is doorgaans verkeersdeelnemer en een goed gedeelte daarvan vindt dat er bij de verkeersregeling wel een en ander verbeterd kan worden. Bekend voorbeeld is het onderzoek naar (het ontstaan van) files. Afgelopen jaar kregen onderzoekers Frank Zuurbier en Chris van Hinsbergen de Academische Jaarprijs voor hun onderzoek naar files. Ook leuk is de online file-simulator.

Uitvinder Gary Lauder bekeek een ander aspect, dat van verkeersborden bij kruisingen. In een 3 minuten durend TED praatje schetst Lauder de verschillende situaties rond kruisingen in Europa en de Verenigde Staten. Waar men hier (steeds vaker) kiest voor rotondes [pdf], loopt men daar in de VS nog een beetje bij achter. In sneltreinvaart rekent Lauder uit wat de financiele baten zijn bij het gebruik van rotondes en de juiste borden.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

U, als GeenCommentaar bezoeker, heeft vandaag natuurlijk allang gestemd op uw favoriete lokale zuurlinkse partij. Maar bij het ter perse gaan van dit stukje lijken we ons op te gaan maken voor een historisch lage opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2010. Het lijkt er zelfs op dat minder dan de helft van de kiesgerechtigden zijn stem uit gaat brengen. Politiek en sociaal gezien is dit uiteraard allemaal zeer laakbaar, maar wetenschappelijk gezien hebben de thuisblijvers een goed punt: het heeft paradoxaal genoeg geen zin om je stem uit te brengen.

In 1957 publiceerde Anthony Downs zijn invloedrijke werk 'An economic theory of democracy'. Hierin beschrijft Downs met behulp van een economisch model de democratische praktijk. In dit werk wordt bijvoorbeeld de ideologische links-rechts tegenstelling en hoe deze de politieke stabiliteit beinvloed beschreven. Vanuit een rationeel perspectief kan bijvoorbeeld ook het verwachte aantal politieke partijen en de 'gemiddelde stemmer' geïdentificeerd worden.

Maar misschien wel het schokkendst is de zogenaamde Paradox of Voting of 'Downs Paradox' die zegt dat voor een rationele, zelf-geinteresseerde kiezer de kosten van het gaan stemmen groter zullen zijn dan de verwachte baten. Nu zijn er niet zo heel veel kosten aan stemmen verbonden, je moet naar het stembureau lopen en een krabbeltje zetten. Maar doordat de baten over zoveel verschillende mensen verdeeld worden, zijn de verwachte baten voor jezelf dusdanig klein dat ze niet opwegen tegen de minieme kosten, aldus Downs.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Al eerder refereerde ik naar een aflevering van de briljante wekelijkse podcast van This American Life. Maar de aflevering van deze week verdient wederom alle aandacht. In 'the parent trap', de uitzending van deze week, twee verhalen over ouders die hun kinderen (onbedoeld) voor lastige situaties plaatsen. Het tweede verhaal 'The opposite of Tarzan' werd gemaakt door WNYC's Radiolab en beschrijft het leven van Lucy, één van de menselijkste dieren ooit.

Nu zijn er meerdere verhalen over mensapen, opgevoed door mensen die bijzonder menselijk gedrag vertonen. Vaak gaat het hier om circusdieren, die -getooid met malle hoedjes en kleren- zo menselijk mogelijk moeten doen om de kost te verdienen. Bij Lucy Temerlin lag het anders. Haar menselijke opvoeding was het resultaat van de nieuwsgierigheid van de psychotherapeut Maurice K. Temerlin. Hij was benieuwd hoe menselijk een mensaap zou kunnen worden en besloot de daad bij het woord te voegen: hij adopteerde in 1964 samen met zijn vrouw de pasgeboren chimpansee Lucy en voedden haar op alsof het hun dochter was. Ze werd niet alleen geliefd als een dochter, maar ook behandeld als een klein mens. En mede doordat Lucy nooit contact had met andere mensapen groeide ze op als een menselijk kind.

Lees verder...

"De angst voor bijwerkingen van vaccins is zwaarder gaan wegen dan de vrees voor de ziekten zelf, omdat paradoxaal genoeg dankzij vaccinatie die ziekten niet meer bestaan".

Zo sluit de Volkskrant een artikel af in de zaterdagkrant over de gevolgen van de Mexicaanse griepprik. De uitspraak is van Claire-Anne Siegrist, die deze zelf weer toeschrijft aan medisch historica Anne-Marie Moulin. Het artikel staat niet online, maar toch wil ik u de conclusies niet onthouden.

Op het eerste gezicht lijkt de lijst met bijwerkingen vrij ernstig: hartaanvallen, ms, diabetes, epilepsie en hersenoedeem. Daarnaast werden er 16 sterfgevallen gerapporteerd, plus twee miskramen en 10 baby's die voor de geboorte overleden.

De vraag bij dit soort cijfers is altijd of deze gevallen veroorzaakt zijn door het vaccin, of zonder vaccinatie ook waren gebeurd. Als je de populatie maar groot genoeg maakt, dan sterven er altijd mensen en krijgen vrouwen een miskraam, omdat dat simpelweg ook bij het ongevaccineerde leven hoort.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Egyptologie is ook niet meer wat het geweest is. De tijd dat enthousiaste gravers als Champollion en Lepsius als Indiana Jonesen het ene graf na het andere open lieten graven om zich vervolgens vol te storten op het vertalen van die rare tekentjes is voorbij. Moderne egyptologie bedient zich niet van schepjes en tropenhelmen maar van radio-microscopen en DNA-kits. En sinds deze week bereikte de moleculaire egyptologie een mijlpaal. We weten nu namelijk alles over voorheen raadselachtige farao Toetanchamon. De uitkomst: de grote koning was een negentienjarig, 1.68 meter lang kind met een klompvoet dat stierf aan malaria.

Het onderzoek, deze week gepubliceerd in het Journal of the American Medical Society is uitgevoerd door een team van wetenschappers onder leiding van Dr. Zahi Hawass (op zijn website toch afgebeeld met Indiana Jones-hoed). Van september 2007 tot oktober 2009 onderzochten zij het skelet van Toetanchamon en van 15 andere koninklijke mummies die in de Negentiende en begin Twintigste eeuw uit hun graven waren verwijderd. Van vijf hiervan was al bekend dat ze uit een ander geslacht stammen en deze mummies werden gebruikt als controlegroep voor het onderzoek naar de familierelaties tussen de 11 andere mummies.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Al eerder berichtten we hier op een Wondere Woensdag over hoe het Internet wetenschapsbeoefening kan beinvloeden. Eén van de gebieden waar veel nieuwe vragen ontstaan en beantwoord kunnen worden is die van de sociologie. Aan de hand van sociale netwerken zoals Facebook, Myspace of Hyves kunnen onderlinge relaties tussen mensen blootgelegd worden. Een snelle zoekopdracht in Google Scholar op 'facebook sociology' levert al bijna 13.000 hits op.

Het mooie is dat de basisgegevens, de data waaraan hypotheses getoets worden, veel gemakkelijker beschikbaar zijn dan voorheen. Je hoeft nu geen groot budget in de wacht te slepen om een jarenlang promotieonderzoek te financieren waarin een paar honderd mensen kunnen worden geanalyseerd. Met een beetje programmeer-handigheid en kennis van beschikbare API's kan je allerlei data binnenhalen en combineren, ook iets wat we al eerder terugzagen.

Lees verder...

Elke week maakt GeenCommentaar ruimte voor een artikel van de satirische website de Speld! Nieuws zonder de 'feitish' van de reguliere media.

James Camerons Avatar is een commercieel succes en een technologische triomf, maar qua diepgang valt er nog wel wat op af te dingen, zo bleek de afgelopen weken. Het verhaal, over blauwe übersmurfen die één zijn met de natuur en bedreigd worden door de boze imperialistische mens, zou enorm voorspelbaar en ééndimensionaal zijn. De kritiek zit de perfectionist Cameron niet lekker. Daarom brengt hij binnenkort in Imax-theaters een 'Philosopher's Cut' uit, waarin ook het verhaal driedimensionaal en gelaagd wordt.

Lees verder...

"De resultaten van het onderzoek zijn veel waarschijnlijker wanneer tape A afkomstig is van rol B dan wanneer de tape afkomstig is van een willekeurige andere rol tape."

Een voorbeeld van een conclusie uit een rapport van het NFI dat rechters moeilijk vinden om te interpreteren. Das toch zo klaar als een klontje?

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Dat er een tekort is aan organen voor transplantatie, dat zouden we ondertussen toch wel allemaal moeten weten. Maar zelfs na de recente stijging van het aantal geregistreerde orgaandonoren is de trieste werkelijkheid dat er nog steeds vele zieke patienten op de wachtlijst voor orgaandonatie staan. Zelfs als er iemand met een gezonde nier of lever sterft is de kans dat deze op tijd in goede staat bij een patient komt niet groot. En vervolgens is het maar de vraag of je lichaam de vreemde cellen accepteert en niet afstoot of tot tumorvorming overgaat. Met de vergrijzing in het vooruitzicht zullen we in de toekomst eerder meer dan minder orgaanpatienten hebben, dus het is geen wonder dat medici wereldwijd naar oplossingen zoeken.

Anthony Atala is hoofd van zo'n groep onderzoekers. Aan het Wake Forest Institute for Regenerative Medicine zoekt hij naar alternatieve methoden om aan nieuwe (delen van) organen te komen. Tot voor kort waren stamcellen de aangewezen (hoewel controversiele) manier om nieuw orgaanweefsel te laten groeien. Maar in zijn TEDMED presentatie introduceert hij spectaculaire nieuwe methoden om aan dit weefsel te komen. Zijn uitgangspunt: het regeneratieve vermogen van het menselijk lichaam te gebruiken.

Lees verder...

GeenCommentaar heeft ruimte voor gastloggers. Vandaag een stuk van Carlos, dat eerder op Sargasso verscheen.

Het volgende hoofdstuk van de geslaagde (criminele) aanval op het IPCC is begonnen. Nadat het internationale klimaatpanel eerst op suggestieve wijze in diskrediet werd gebracht met materiaal uit gestolen emails, er vervolgens in de media gesuggereerd werd dat een kleine onvolkomendheid over Himalaya gletsjers in het vierde IPCC rapport keiharde 'klimaatfraude' betrof zijn we nu beland bij de insinuatie dat de wetenschappers "politiek gemotiveerd hun rapport hebben gemanipuleerd". Politici als Cramer en Samsom, die afgaan op de informatie uit de media, menen nu te moeten pleiten voor grondig onderzoek naar 'nog meer fouten' en het aftreden van het IPCC hoofd.

Maar is er eigenlijk wel 'klimaatfraude' gepleegd? Mocht het IPCC soms niet citeren uit grijze literatuur? En heeft die klimaatwetenschapper nu werkelijk gezegd te hebben gemanipuleerd?

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Gisteren zag ik dan eindelijk James Cameron's technisch meesterwerk Avatar, met een gigantische 3D-bril op de neus. Inderdaad, het is 'Dances with Smurfs' zoals een belangrijk filmcriticus opmerkte, maar na alles wat ik erover gelezen had viel de film mij 100% mee: we hebben hier inderdaad van doen met een fenomeen van het kaliber Star Wars, Jurassic Park, Titanic of Lord of the Rings. Wat je terugziet is het perfectionistisch oog voor detail waarmee James Cameron zestien jaar lang aan de film werkte. Over alle details is al veel geschreven, ook vanuit een wetenschappelijk oogpunt: de flora en fauna van de verzonnen wereld Pandora, over de astrofysica, ze passeren allemaal de revue. Mij viel ook het werk van die ene Ph.D. op de aftiteling van de film op: de verzonnen taal van de Na'vi, de blauwe reuzen die Pandora bevolken.

Voor de ontwikkeling van deze taal riep James Cameron de hulp in van Paul R. Frommer. Frommer is professor aan de University of Southern California (USC) en schnabbelt bij als linguistic consultant. Hij kreeg van Cameron de opdracht een nieuwe taal te maken die volledig nieuw was, niet teveel op één bestaande taal leek en relatief gemakkeliijk te leren viel.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Wetenschap is misschien wel het leukst als ze ingewikkelde vragen probeert te stellen en te beantwoorden over heel gewone, alledaagse verschijnselen. Een zeer goed voorbeeld: Wat gebeurt er precies als je een steentje in het water gooit? Deze minimale, bijna poetische handeling heeft bijna iedereen in de wereld minstens één keer uitgevoerd, maar meestal zonder er zo precies naar te kijken als dit team van Nederlandse en Spaanse onderzoekers. Met behulp van een highspeed-camera onderzochten ze wat er nou exact gebeurt als een klein voorwerp een wateroppervlak met een verticale snelheid raakt.

Het team van de Universiteit Twente en de Universiteit van Sevilla is geenzins de eerste die geinteresseerd zijn in deze vraag. En ook de methode is niet nieuw. Al in de jaren 70 van de negentiende eeuw maakte onderzoeker A.M. Worthington schetsen van de impact van een druppel kwik. In 1894 publiceerde hij ze in zijn boek 'The Splash of a Drop'. Een mooie recente animatie van een aantal van zijn tekeningen is nu online te bewonderen.

Lees verder...

Een opmerkelijk bericht: na pakweg honderdvijftig jaar afwezigheid is slavernij weer terug in Nederland. Zo betitelde de burgemeester van het plaatsje Someren althans de omstandigheden waaronder de migranten op een aspergestekerij leefden.

Op zich zou niemand dat moeten verbazen. Werkgevers zoeken nu eenmaal altijd naar manieren om kosten te besparen, en migranten werven in arme landen als - in dit geval - Roemenië, Polen en Portugal levert nogal wat besparingen op. Hoewel sommige niet nader te noemen partijen u anders willen doen geloven is dat een belangrijke oorzaak van de grote migratiestroom naar West-Europa in de jaren zestig (en dus niet linkse boomknuffelaars, want centrum-rechts was bijna onafgebroken aan de macht). Om het in het jargon van een der niet nader te noemen partijen te formuleren: de overheid ging door de knieën voor een smerige lobby van machtsbeluste slavendrijvers.

Lees verder...

"De mensheid ontwikkelt zich, of gaat vooruit, zolang haar 'spelen' structureel simpeler, maar functioneel complexer worden. Wat dat betreft is een structureel complex, maar functioneel simpel televisietoestel een vorm van totale decadentie."

De mediafilosoof en cultuurpessimist Vilem Flusser bedenkt een redenering, waarom technologische vooruitgang met culturele decadentie gepaard moet gaan. Het ultieme voorbeeld, voor hem, van een spel dat structureel simpel maar functioneel complex is, is het schaakspel. Iedereen kan met een zakmes en een blok hout z'n eigen schaakspel maken, en de zetten kun je uitleggen aan een kleuter van vier. Maar om het spel optimaal te beheersen, en het op een werkelijk hoog niveau te kunnen spelen, is een zeer hoge intellectuele capaciteit vereist. De parallel kan doorgetrokken worden. Het schaakspel heeft nog zes verschillende stukken. Er zijn aficionados die menen dat het damspel, met slechts een stuk, in zijn implicaties complexer en eleganter is dan schaak. Dit is controversieel, maar dat het go-spel, ook met slechts een stuk, op het hoogste niveau moeilijker is dan schaak wordt vrij algemeen aangenomen.

Lees verder...

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

In één van de beste afleveringen van de radioshow This American Life vraagt schrijver en komiek John Hodgman zichzelf en mensen om hem heen de eeuwenoude en fundamentele vraag: Onzichtbaarheid of vliegen? Deze twee superkrachten staan al sinds mensenheugenis op het verlanglijstje van dromers wereldwijd. Maar sinds de gebroeders Wright in 1903 een vliegmachine de lucht inkregen behoort de magische mogelijkheid tot vliegen tot een ieders arsenaal. Het is weliswaar niet Superman-vliegen, maar toch tamelijk indrukwekkend (Komiek Louis CK merkte overigens uiterst komisch op dat we ons best wel wat meer bewust mogen zijn van 'Miracle of Human Flight').

Van onzichtbaarheid lijkt daarentegen tot nu toe nog weinig terechtgekomen. Maar achter de schermen werken wetenschappers al jaren aan onzichtbaarheids- mantels, zoals die onder andere zijn voorgesteld in Griekse mythen, door E.R. Burroughs en laatstelijk door J.K. Rowling. Deze mantels zullen gemaakt worden van zogenaamde metamaterialen.

Lees verder...