GeenCommentaar

De handen hoeven even niet meer uit de mouwen gestoken worden, de schoppen gaan niet zo rap meer de grond in: de minister die van "aan de slag" zijn nieuwe doopnaam had gemaakt gaat met vervroegd politiek pensioen. Dat maakt meteen een einde aan de geruchten dat CDA'er Camiel Eurlings de tweede positie op de kieslijst voor de tweedekamerverkiezingen zou krijgen, maar het zwengelt nieuwe speculaties aan.

Het is bijzonder dat een politicus die al vanaf zijn twintigste levensjaar een steile opmars door de leemlagige CDA-kaders maakt en al jaren geldt als opvolger van Jan Peter Balkenende er zo plotseling de brui aan geeft. Het kan natuurlijk goed zijn dat Eurlings er tegenop zag onder Balkenende nog een aantal tropenjaren door te brengen op een ministerie als Verkeer en Waterstaat, een ministerie waar ambitie en daadkracht doorgaans sneuvelen op politieke verdeeldheid en massatraagheid. Niet een slechte reden om te kiezen voor een rustiger bestaan met meer nadruk op het privéleven. Misschien zelfs in Maastricht. Denkend aan de situatie waar het CDA nu in verkeert, dringt zich echter een cynischer verklaring voor het vertrek van Eurlings op.

Het CDA verloor 192 zetels in gemeenteraden, staat op fors verlies in de peilingen na nóg een gevallen kabinet-Balkenende en intern gemor werd gesmoord door Balkenende vrijwel meteen na de gemeenteraadsverkiezingen CDA-leider te benoemen. Het zijn tekenen van een onzeker leiderschap van Balkenende en niets is zo stekend als een jonge, ambitieuze pretty boy die zelfs in de eigen achterban populairder is en waarvan iedereen binnen het CDA weet dat hij een troefkaart is in de zuidelijke provincies, waar het CDA veel concurrentie van de PVV verwacht. Zo'n concurrent kan maar het beste een beetje uit de buurt gehouden worden. Om het beeld dat Eurlings besluit een "eigen keuze" en "onverwacht" was te schetsen, worden de geruchten dat Eurlings de tweede man na Balkenende zou zijn de wereld in geholpen.

Potentiële leiderschapscrisis
Het vertrek van Eurlings kan voor het CDA echter een zeer ongewenst effect hebben. Nu de man, die met veel bombarie uit Brussel naar Den Haag werd gehaald en die bekend stond als Balkenendes kroonprins, het Haagse achter zich laat, valt er een gat in de logische lijn van opvolging. De vraag wie Balkenende zal opvolgen (het zal toch een keer moeten gebeuren), kan weleens een veelgestelde zijn in de krappe drie maanden tot de verkiezingen. Zo wordt de naam "Balkenende" automatisch gekoppeld aan de term "opvolger", wat Balkenendes bungelstatus en impopulariteit benadrukt en tot gevolg heeft dat de regie over de CDA-boodschap niet meer bij Balkenende ligt.

Politici die melden dat ze gaan vertrekken, zijn in feite al weg en dat geldt ook voor politici die hun opvolger aankondigen, vandaar dat het voor het CDA nog een lastige klus wordt om de troonsopvolging geruisloos te regelen. Er is altijd veel aandacht voor leiderschapwissels en de laatste 16 jaar is dat bij het CDA niet erg soepel verlopen. Denk aan Elco Brinkman, Lubbers' kroonprins, die fnuikte toen Lubbers zelf aangaf niet op Brinkman te stemmen. Denk aan Enneüs Heerma, die Brinkman als fractieleider opvolgde en voor de verkiezingen gepasseerd werd door Jaap de Hoop Scheffer. Ook die laatste sneefde vlak voor het opstellen van de kandidatenlijst, toen partijvoorzitter Marnix van Rij hem openlijk afviel en zichzelf probeerde te lanceren. Na die laatste leiderschapscrisis kwam plots de onbekende Balkenende bovendrijven.

Met Eurlings vertrek wordt dus niet alleen gespeculeerd over het leiderschap van Balkenende, maar ook over de opvolging en de interne discipline. En dat maakt dat de toekomst van het toch al verzwakte CDA, in een tijd waarin grote groepen stemmers en bloc een partij de rug kunnen toekeren en kamerzetels per half dozijn verhandeld worden, behoorlijk onzeker.