Rouvoet zoekt in liberalisme onterechte zondebok
13:25 "Het liberale idee van vrijheid als het maximaliseren van individuele rechten leidt tot grote culturele, economische en politieke problemen. Europa is toe aan een nieuw vrijheidsbegrip. Centraal moet niet staan zelfgerichtheid en de vervulling van individuele behoeftes, maar dienstbaarheid aan de naaste."
Bovenstaande zei vice-premier Rouvoet tijdens een 'Gebedsontbijt' van Christelijke politici in Brussel. Hij betoogt dat het maximaliseren van individuele rechten, met als symptomen ongebreidelde consumptiedrift en winstbejag, de milieu- en financiële crisis heeft veroorzaakt.
Hij pleit daarom voor een andere, en volgens hem betere, vorm van vrijheid. Een vrijheid die zich niet concentreert op de vrijheid van het individu, maar op de het individu en zijn omgeving: "Een mens kan alleen van vrijheid genieten als hij zich niet alleen op zichzelf richt, maar gerechtigheid zoekt voor de mensen om hem heen."
Misschien heeft Rouvoet het niet door, maar hij beschrijft een utopie die overeenkomt met de liberale utopie: een zo vrij mogelijke samenleving. De klassiek-liberale opvatting dat je vrijheid zonder terughoudend kan toekennen is al lang achterhaald. Want wat hij vergeet is dat je op het moment dat je de vrijheid van de één maximaliseert, zonder daarbij te denken aan de vrijheid van de ander, je het niet hebt over liberalisme maar over een dictatuur, al dan niet van de meerderheid. Zo is onbeperkt winstbejag weinig liberaal, net als het vernielen van het milieu. Er zijn dan namelijk altijd slachtoffers waarvan de vrijheid wordt beperkt.
Het ware, zij het utopische, streven van een politiek actieve liberaal die een zo groot mogelijke vrijheid (in positieve én negatieve zin) wil bereiken, is het zoveel mogelijk gelijk verdelen van die vrijheid.
En ja, dat betekent grenzen stellen aan de vrijheid die mensen hebben, zuiver en alleen om de vrijheid van anderen te beschermen. Ik ben echter bang dat de ChristenUnie dat laatste niet zo goed begrepen heeft.
Reactie-feed voor dit artikel
Rouvoet adresseert hier daadwerkelijk een serieus probleem welke inderdaad verband houdt met het liberale gedachtegoed. Binnen een liberale samenleving is bijv. keuzevrijheid nogal cruciaal. Maar op een bepaald moment kan deze uiting van vrijheid in conflict komen met andere vrijheden. Om het cru te stellen, de vrijheid van iemand om auto’s te rijden is mijn onvrijheid om frisse lucht in te ademen. Iemands vrijheid tot ongebreidelde consumptie is de onvrijheid van een volgende generatie om hetzelfde te kunnen doen.
Maar Joost heeft gelijk wanneer hij zegt dat dit geen probleem is van het liberale denken op zich. Ten slotte, deze problematiek valt volledig te vangen binnen het idee van vrijheid. Daarvoor heb je geen concept van dienstbaarheid nodig.
Toch is Rouvoet’s kritiek op de liberale visie niet geheel onterecht maar behoeft misschien wat nuance. De vraag is een beetje welke liberale interpretatie momenteel overheerst. En daar moet ik Rouvoet dan gelijk geven wanneer hij zegt dat mensen vrijheid vooral op zichzelf betrekken. Om in te zien dat vrijheid twee kanten op werkt is een extra denkstap nodig evenals ook een doorgewinterd moreel besef dat vrijheden met verantwoordelijkheden komen.
Dat is dus geen probleem van liberalisme maar een probleem van de moraliteit van de gemiddelde burger. Het liberale denken is daarentegen wel een ideale voedingsbodem voor economische expansie. Wie denkt er bij het kopen van een tv dat dit slecht voor het milieu is? Punt is, wij maken al zoveel gebruik van onze consumptievrijheden dat wij denken dat dit niets anders kan zijn dan ons ‘godgegeven’ recht.
Dat Rouvoet vervolgens pleit voor waarden zoals ‘dienstbaarheid aan de naaste’ geeft er een mooi Christelijk tintje aan. Misschien is de term vrijheid momenteel ook iets te vervuild gezien de huidige politieke discussies. Hoe dan ook, ik waardeer Rouvoet’s inbreng wel.